Vanmechelen, X (2011) Voorbij een enge ethiek; Garant uitgevers; ISBN: 9789044128451
Voorbij een enge ethiek is een pleidooi voor een moraliteit die zich niet beperkt tot wat we aan elkaar verplicht zijn en die het leven niet louter inperkt. Moraliteit houdt volgens de auteur ook in dat je het leven kan omhelzen en loslaten. Hij argumenteert dat naast de plicht tot welzijnsbevordering en elementair respect ook de deugden van levenslust en onthechting deel uitmaken van de morele houding. Wie deze bredere opvatting over moraliteit aanvaardt, wordt vanzelf een sterkere minnaar van het moreel goede en het moreel juiste.

Ende, T. van den (2011) Waarden aan het werk; Over kantelmomenten en normatieve complexiteit in het werk van professionals; Uitgeverij SWP; ISBN: 978 90 8850 236 1;
Goed werk doen wordt steeds complexer. Professionals stuiten regelmatig op normen en waarden die niet verenigbaar zijn. En zij hebben te maken met uiteenlopende belangen. Hoe gaan zij daarmee om in hun beroepspraktijk? Bewustwording van die complexiteit is van groot belang om goede keuzes te kunnen maken. Aan de hand van interviews en casuïstiek biedt Waarden aan het werk belangrijke aanknopingspunten voor het verder versterken van de normatieve leerprocessen van professionals en hun organisaties.

Dwarswaard, J. (2011) De dokter en de tijdgeest; Een halve eeuw veranderingen in de beroepsethiek van huisartsen en chirurgen; Uitgeverij Boom | Lemma; ISBN: 978-90-5931-651-5.

De dokter en de tijdgeest geeft een inkijk in het denken en handelen van professionals in een sterk veranderende gezondheidszorg. Dwarswaard heeft de veranderingen in de beroepsethiek van huisartsen en chirurgen bestudeerd. De breed levende gedachte dat hun ethiek door de tijd heen betrekkelijk constant is gebleven wordt onderuitgehaald. Nauwgezet wordt beschreven hoe ethische opvattingen ingrijpend veranderen door maatschappelijke ontwikkelingen én door overheidsbeleid. Ook de ontwikkeling naar meer marktwerking en de gevolgen die deze heeft gehad voor de beroepsethiek komen aan bod.

In het boek wordt uitgebreid geciteerd uit de door haar bestudeerde vaktijdschriften, wat een levendig beeld oplevert van de afgelopen halve eeuw. Daarnaast wordt uitvoerig geciteerd uit de zestig interviews met drie generaties huisartsen en chirurgen die Dwarswaard heeft gehouden. Deze studie is interessant voor verschillende doelgroepen: voor huisartsen, chirurgen en andere artsen natuurlijk, maar ook voor de vele onderzoekers, beleidsmakers en bestuurders die betrokken zijn bij de gezondheidszorg. Voor hen is het bij uitstek interessant om te weten wat de door hen bepleite beleidsmaatregelen betekenen in het veld, voor patiënten en voor de professionals.

Zie ook: Visser, J. (2011) Beroepsethiek volgt tijdgeest Promovenda Dwarswaard: "Terughoudende zorg steeds moeilijker vol te houden."; in: Medisch Contact (66) nr. 13 pp. 787 - 789.

Karssing, E.D. (2011) Morele competenties in organisaties; Uitgeverij Van Gorcum; ISBN: 9789023236184

Organisaties kunnen niet langer doof en blind blijven voor de behoeftes, wensen en verlangens van de maatschappij. Dit geldt zowel voor het openbaar bestuur als voor het bedrijfsleven. Consumenten en burgers spreken organisaties aan op hun verantwoordelijkheden. Zonder morele respectabiliteit wordt een organisatie ernstig belemmerd in het realiseren van haar doelstellingen. Om vertrouwen te verwerven en te behouden is een actieve inspanning nodig.

Het EIBE/Instituut voor Verantwoord Ondernemen van Universiteit Nyenrode heeft sinds 1994 veel ervaring opgedaan met het ondersteunen van organisaties bij het ontwikkelen en implementeren van integriteitsbeleid. De centrale notie hierbij is ‘integriteit als professionele verantwoordelijkheid’. Effectief integriteitsbeleid gaat veel verder dan het op schrift stellen van regels en gedragscodes. Het richt zich vooral ook op het versterken van de morele competentie van managers, medewerkers en professionals.

Morele competentie in organisaties geeft antwoord op vragen als:
Waarom zou een organisatie aandacht besteden aan ethiek en integriteit?
Op welke manier kunnen managers ethiek en integriteit organiseren?
Wat wordt bedoeld met integriteit als professionele verantwoordelijkheid?
Op welke wijze kan het begrip morele competentie praktisch worden uitgewerkt?
Hoe vertaalt zich dit naar leerdoelen? Op welke wijze kunnen deze leerdoelen worden bereikt? Hoe kunnen managers, medewerkers en professionals scherpzinnig en creatief nadenken over integriteitsvraagstukken? (flaptekst)

Becker, M., P. van Tongeren, A. Hoekstra, E. Karssing, R. Niessen (2010) Deugdethiek en integriteit, achtergronden en aanbevelingen; Uitgeverij Van Gorcum; ISBN: 9789023246732

De deugdethiek biedt een nieuw perspectief op het omgaan met integriteitsdilemma’s. Lange tijd werden zulke dilemma’s sterk benaderd vanuit codes, regelgeving en strikte procedures. Het afgelopen decennium is er steeds meer aandacht gekomen voor de attitude van waaruit de ambtenaar zijn werk doet en de invloed van de organisatiecultuur hierop. De centrale vraag is niet zozeer ‘mag deze handeling?’, maar eerder een vraag als ‘draagt de handeling voor de persoon bij aan invulling van beroepseer, beroepstrots en een goed en zinvol leven?’
Hierdoor agendeert de deugdethiek inhoudelijke kwaliteiten waarop mensen gericht behoren te zijn. Zij biedt zo een tegenwicht tegen de overheersende kwantitatieve taal in organisaties.

De deugdethiek is ook kritisch in die zin dat ze voortdurend aanzet tot ‘excellentie’ en ‘virtuositeit’. Zij daagt mensen uit steeds beter te worden. Integriteit wordt nog steeds primair negatief ingevuld: een integer persoon is met name non-corrupt en non-frauduleus.
De deugdethiek is er daarentegen niet primair op uit het slechte op te sporen en te bestraffen, maar wil vooral het goede benadrukken.

Het boek opent met een korte uitleg van de hedendaagse integriteits-discussie en lacunes die haar kenmerken. Vervolgens wordt de deugdethiek uitgelegd en gaan we in op haar mogelijkheden in deze lacunes te voorzien. Daarna wordt integriteit als deugd geschetst. Verder komt de relevantie van de vier kardinale deugden (rechtvaardigheid, moed, maat en verstandigheid) voor ambtelijk handelen aan bod. Het boek sluit af met praktische richtlijnen. (flaptekst)

Verharen, L., J. Mintjes en L. Vloet (2010) Omgaan met (on)macht in de zorg; Boom | Lemma, ISBN 978-90-5931-609-6

In de zorg- en hulpverlening ervaren professionals, patiënten/cliënten en naasten zo nu en dan gevoelens van machteloosheid of macht. Wanneer je je machtig of machteloos voelt, handel je daar naar. Bij het gevoel van machteloosheid om de juiste zorg te kunnen geven of ontvangen, of je macht te gebruiken spelen vaak normen en waarden mee die impliciet blijven, maar wel het handelen beïnvloeden.

De auteurs beschrijven in dit boekje een casus en bespreken situaties hieruit van (on)macht vanuit de professional, patiënt/ cliënt en de naasten. Zij gebruiken een aangepaste versie van het model van Graste (2003) om na te gaan hoe patiënt/cliënt, zorgverlener en naaste met deze situaties omgingen, waardoor zij zich lieten leiden en hoe zij er mee om hadden kunnen gaan.

Heijst, A. van, M. Pijnenburg, F. Vosman, C. Leget, B. Berden, H. van Irsel, M. Jansen, A. Rebel, A. Schouten, M. Stegenga (2010) Menslievende zorg, management en kwaliteit; Uitgeverij Damon; ISBN: 9789055739974

Werken aan kwaliteit in de zorg kan op veel manieren. Voor sommigen speelt goed management hier een centrale rol. Anderen zijn ervan overtuigd dat kwaliteit in de zorg niet denkbaar is zonder hierbij menslievendheid, als het wezen van zorg en van het verlenen van zorg te betrekken. De discussie rond de verhouding tussen menslievendheid, kwaliteit en management is complex en wordt soms sterk gepolariseerd. Dat alle drie van belang zijn is evident. Hoe ze zich tot elkaar verhouden, is onderwerp van debat.

In deze bundel denkt een aantal wetenschappers en praktijkmensen na over deze verhouding. Sommigen vertrekken vanuit hun werk als manager, bestuurder of trainer; anderen vanuit de ethiek van de zorg of de filosofie. Simpele tegenstelling worden steeds gemeden. Gezocht wordt naar de juiste verhouding tussen het inspelen op actuele ontwikkelingen en het vast houden van waar het in de zorg uiteindelijk om gaat: aandacht voor kwetsbare en gekwetste mensen.

Bouwer, J. (red.) en B. de Haar (2010) Kwaliteit van zorg; Optimaal zonder levensbeschouwing? Uitgeverij Van Gorcum; ISBN: 9789023244905;
Goede zorg is iets essentieel anders dan het verschaffen van een consumptiegoed. De kwaliteit van zorg wordt in hoge mate bepaald door de bejegening van de cliënt/patiënt en de betrokkenheid die de zorgverlener toont: het draait niet alleen om herstel, zoals in het medische verhaal, maar ook om het accepteren van en het leren leven met de ziekte. In het verhaal van de cliënt/patiënt vormt levensbeschouwing of spiritualiteit een essentieel onderdeel; het bestaan en de omgang met ziekte, gezondheid, leven en dood krijgen (mede) hierdoor vorm.

In 'Kwaliteit van zorg' buigen de wetenschappers Verkerk, Smeets, Eefsting en Niendieker zich in vier kernartikelen vanuit verschillende disciplines over de geschetste achtergrond. Zij behandelen vragen als: ‘Wat is goede zorg?’, ‘Welke competenties veronderstelt goede zorg bij professionals?’, ‘Hoe kijkt de patiënt aan tegen goede zorg?’, ‘Wat is de relatie tussen het zorgconcept en de zorgverlener?’ en ‘Onder welke voorwaarde is zorg meer dan een kostenpost?’. In de acht daaropvolgende hoofdstukken vindt reflectie op deze vier artikelen plaats door Zock (geestelijke zorg), Leget (medische en zorgethiek), Waaijman (spiritualiteit), Suurmond (theoloog, therapeut en ervaringsdeskundige), Post (sociale geneeskunde), Jochemsen (medische ethiek), Bilo (geneeskunde) en Van Leeuwen (verpleegkunde en spiritualiteit).
De genoemde auteurs plaatsen in hun bijdragen een kritische kanttekening bij een automatische uitvoering van kwaliteitssystemen en professionele richtlijnen, bij de onderliggende zorgconcepten en de daaraan gelieerde zorgpraktijken.

'Kwaliteit van zorg' biedt artsen, verpleegkundigen, geestelijk zorgverleners en anderen die in de zorg werkzaam zijn een brede oriëntatie op de centrale stelling dat kwaliteit van zorg onmogelijk is als de cliënt/patiënt niet zelf in beeld komt en diens levensbeschouwing niet wordt meegenomen in de behandeling en zorg.

In het boek vertellen enkele gevestigde medici over hun incident, waar zij niet trots op zijn, maar dat een inherent deel vormt van hun professionaliteit. Zij vertellen over hoe zij dit ervaren hebben en hoe zij daarmee zijn omgegaan. Zij hopen hierdoor bij te dragen aan een cultuur waarin het normaal is om open en opbouwend met elkaar te praten over de kwetsbaarheid en feilbaarheid van zorgverleners.
Het boek past in de lijn om patiëntveiligheid in Nederland te verbeteren. Openheid rondom medische incidenten is onontbeerlijk op weg naar een veiliger patiëntenzorg, omdat openheid leidt tot inzicht hoe dit een volgende keer kan worden voorkomen. Zorgverleners kunnen leren van elkaars fouten. Openheid helpt ook bij het verwerken van de emoties waarmee de betrokken hulpverlener en de patiënt of diens nabestaanden nadien kunnen kampen en het draagt bij aan het scheppen van een cultuur waarin het normaal is om als hulpverleners met elkaar te praten over feilbaarheid.
Dit nooit meer. Artsen vertellen over hun incident is een uitgave van het Kwaliteitsinstituut voor de gezondheidszorg CBO en kwam tot stand in samenwerking met drs. Ian Leistikow van het UMC Utrecht en dr. Harry Molendijk van Isala klinieken Zwolle. De interviews zijn opgetekend door freelance journalist Matthijs Buikema. Het boekje is financieel mogelijk gemaakt door het UMC Utrecht en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het boek kost € 6,95 en is te bestellen via www.cbo.nl/publicaties.

Onlangs verscheen een nieuw boek van Inge van Nistelrooy:

Nistelrooy, I. van (2009) Zorgen doe je samen; Over relaties in de zorg; Uitgeverij Abdij van Berne; ISBN: onbekend
Zorgen is een relatie aangaan, zorgen doe je samen. Het zorgproces speelt zich af tussen mensen. De een is hulpbehoevend, de ander is van harte bereid zorg te bieden. Wat gebeurt er tussen zorgvrager en zorgverlener? Hoe speelt het sociale netwerk van de zorgvrager een rol? In deze uitgave komen mensen aan het woord die vertellen over zorgrelaties. Over houden van mensen die je verzorgt. Over de ontroerende trouw van partners voor elkaar, ook al is er al lang geen echt contact meer mogelijk. Over rouw bij professionele zorgverleners, als een cliënt, bewoner of patiënt overlijdt.

De auteur kiest bewust voor een visie op zorg die start bij de relaties tussen mensen, niet bij de techniek en de handelingen. Daarmee neemt de auteur stelling in het actuele debat over wat ‘goede zorg’ is. (flaptekst)

Onlangs verschenen: Steenhuis, P.H. en A. Huisman (2009) Voortreffelijk leven; Uitgeverij Lemniscaat; ISBN: 9789047701613.

"Uiteenlopende mensen zijn het eens over de belangrijkste hedendaagse deugden, blijkt uit onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen. Moslims, katholieken, gereformeerden, atheïsten: allemaal hechten ze aan respect, betrouwbaarheid, openheid en zorgzaamheid. De deugdethiek - die teruggaat op Plato en Aristoteles - is een prachtig eigentijds alternatief voor het vreugdeloze, vastgelopen normen - en waardendebat dat ons geen bruikbaar houvast heeft geleverd. 'Deugd' betekent oorspronkelijke virtuositeit: deugden leiden tot een voortreffelijk leven, niet tot een burgermansbestaan. 'Het juiste midden, daar komt het op aan volgens de deugdethiek van Aristoteles. Zo is integriteit misschien wel het midden tussen rechtlijnigheid en onberekenbaarheid, tussen domweg de regels volgen en creatief boekhouden. Door er zo over na te denken, ben je meteen bezig om je erin te trainen.' (Paul van Tongeren, hoogleraar wijsgerige ethiek)

In dit boek gaat Peter Henk Steenhuis in gesprek met vooraanstaande denkers over wat in hun ogen kardinale deugden of ondeugden zijn. Aan het woord zijn onder andere Ger Groot, Frans Jacobs, Renée van Riessen, René ten Bos en Emiel Hakkenes. Anita Huisman, tot slot, probeert de menselijke natuur op heterdaad te betrappen. Ze fotografeert al dan niet deugdzame treinreizigers op een vol perron en een skeelerende vader met kinderwagen die zich oefent in multi-tasking."

Hoewel dit boek primair bedoeld is voor studenten en professionals social work is het ook voor studenten en professionals in de gezondheidszorg van belang. Het laat zien hoe kan worden ingespeeld op de veranderingen die zich voordoen in het zoeken van mensen naar een oplossing voor hun problemen.

A.J. Ravelli, L. van Doorn, J.P.L. Wilken (2009) Dialooggestuurde hulp- en dienstverlening; Uitgeverij Coutinho, ISBN: 9789046901533

De samenleving is voortdurend in beweging. Ook de hulp- en dienstverlening is aan het veranderen. Burgers worden mondiger, sociale beroepen zijn geprofessionaliseerd en bij professionals in dit veld verschuift de aandacht van het individu naar de bredere context van sociale netwerken en actief burgerschap. Kerngedachte daarbij is dat mensen vooral zelf verantwoordelijk (willen) zijn voor de oplossing van hun problemen. Sociale professionals reiken geen pasklare oplossingen meer aan, maar zijn vooral ondersteunend bij dit proces.

Werk(en) met betekenis presenteert een aantal nieuwe benaderingen die aansluiten bij deze ontwikkelingen. Rode draad hierin is de betekenis die mensen toekennen aan hun situatie en de vragen waarvoor zij zich gesteld zien. Binnen deze werkwijzen is de dialoog van groot belang. Daarnaast wordt vooral gekeken naar de eigen mogelijkheden (of krachten) die mensen hebben om oplossingen te vinden voor hun problemen.

Claasen, W., M. van Bergen, L. Goyaarts en H. Bosma (2008) Werken aan zin in werk; Denk- en werkboek voor begeleiding van professionals; Amsterdam, Uitgeverij SWP; ISBN: 978-90-6665-897-4;

Zinvol werk hebben en zin in je werk hebben, daar gaat het om. Die combinatie van zin en werkplezier is helaas niet vanzelfsprekend. Er zijn veel functies die ongetwijfeld zinvol zijn, maar die zoveel van professionals vergen dat zelfs die soms de zin en het plezier in het werk verliezen. Werken aan zin in werk beschrijft hoe zij die zin in hun werk – in beide betekenissen – weer kunnen beleven.

Aan de hand van drie uiteenlopende projecten bespreken de auteurs de praktijk en geven zij bruikbare tips. Gaandeweg ontvouwen ze een theorie die gebaseerd is op praktische ervaring, theoretische reflectie en opvattingen over normatieve professionaliteit.