De beroepshouding wordt ook sterk beïnvloed door de situatie. Wat in de ene situatie een adekwate reactie is, kan in een andere situatie beledigend zijn of niet begrepen worden.
Van een professional mag je verwachten dat hij zijn houding aan de situatie weet aan te passen. Dat hij bijvoorbeeld met het geven van voorlichting rekening houdt met het verdriet en onmacht van de patiënt en de zakelijke informatie maar even laat voor wat zij is om zich te richten op de emoties. Of dat hij in de ene situatie een fout van een collega door de vingers ziet, terwijl hij dezelfde fout op een ander moment niet accepteert.

Het juist aanvoelen van de situatie stelt hoge eisen aan het inlevingsvermogen van de zorgverlener. Want pas als je je kunt verplaatsen in de situatie van de ander ben je in staat om op een zinvolle manier te reageren en met de ander mee te voelen en te denken. Pas dan zit je beide op 'dezelfde golflengte' en raak je elkaar.

Goed reageren in een bepaalde situatie vraagt bovendien om flexibiliteit. Om het vermogen niet met standaardreacties te komen, maar met passende antwoorden. Soms moet je daarvoor protocollen even aan de kant schuiven; soms moet je daar zelfs je eigen normen en waarden even voor opzij zetten.