Literatuur over beroepshouding

  • Baart, A. en M. Grypdonck (2008) Verpleegkunde en presentie ; Een zoektocht in dialoog naar de betekenis van presentie voor verpleegkundige zorg; Uitgeverij Lemma; ISBN: 10 90-5931-085-3
    Presentie en andere vormen van aandachtige en menslievende zorg maken momenteel opgang: ze bieden theoretisch en praktisch een uitweg uit een al te bedrijfsmatig ingerichte en haastige zorg die bovendien met talloze regels en protocollen kort wordt gehouden. Daar gaat kwaliteit verloren die behouden blijft als zorg óók ontwikkeld wordt vanuit relationeel denken en de wil om werkelijk aan te sluiten bij het leven van wie op zorg is aangewezen. Presente zorg is niet verstrikt in zijn eigen logica, maar biedt ruimte en is er ook op uit de ander te eren, te erkennen en te bergen in hartelijkheid. In dit boek onderzoeken Prof. Mieke Grypdonck (verpleegkunde) en Prof. Andries Baart (presentie) wat de presentiebenadering kan betekenen voor de verpleegkunde en voor tal van verpleegkundige specialismen. Dat levert een fascinerende verkenning op: veel kan anders en beter. Maar dat vergt soms een grondige herbezinning, onder meer over de vraag waar het vak van verpleegkundige ook alweer om draait. Of wat lijden is en hoe de verpleegkundige zich daarop betrekken kan. Hoe zij nabij kan zijn en kan verplegen vanuit begrip voor iemands leefwereld, cultuur en verlangens zonder de harde eisen van het vak terzijde te laten. Doelgroep Dit is een boek voor wie nadenkt over het vak van verpleegkundige, voor docenten, opleiders, voor gevorderde verpleegkundigen, voor onderzoekers; voor allen die niet per se langs de gebaande paden wensen te lopen.

    • Adriaansen, M. en T. van de Pasch (2008) Presentie vergt moed; in: Tijdschrift voor Verpleegkundigen (TvZ) 2008 nr. 6 pp. 24 - 26
      Op 13 mei presenteerden prof.dr. Mieke Grypdonck en prof.dr. Andries Baart hun boek ‘Verpleegkunde en Presentie’. Daarin onderzoeken zij wat de presentiebenadering kan betekenen voor de verpleegkunde. Het verslag van hun zoektocht-in-dialoog zet aan tot een herbezinning op de kern van het verplegen en de uitoefening van het vak.


  • Baart, A. (2005). Aandacht; Etudes in presentie; Uitgeverij Lemma; ISBN: 90-5931-353-4
    ‘Op 1 mei 1991 overleed mijn moeder en ik vroeg me af waarom er wel naar haar bloed was gekeken, maar niet naar haar, wel in het pipet en niet in haar ogen. Wie wat ontdekken wil, moet zich kunnen laten verrassen en niet alleen maar kijken naar wat is voorgeschreven.’
    Dit is een essay over aandacht en over de wetenschap, politiek en zorg die haar aan banden leggen hoewel mensen ernaar snakken.
    Met dit boekje richt de auteur, Andries Baart, zich vooral tot uitvoerenden, leidinggevenden, opleiders, onderzoekers, beleidsmakers en politici in de sectoren zorg, welzijn, pastoraat en dienstverlening. Het essay sluit aan bij de presentietheorie waarover hij eerder publiceerde.

  • Baart, A. (2004). Een theorie van de presentie; Uitgeverij Lemma; ISBN: 90-5931-321-6
    Een wezenlijk ingrediënt van hulp die helpt is aandachtige nabijheid, waarin de helper, beroepskracht of niet, zich nauwgezet afstemt op wie zijn bijstand zoekt. In dit boek worden beroepspraktijken geanalyseerd waarin dat zoeken van nabijheid en afstemming met een ongewone radicaliteit geschiedt. Die aanpak wordt de presentie-benadering genoemd en is hier vooral onderzocht aan de hand van enkele pastores die intensief meeleven met bewoners van achter-standsbuurten. Veel mensgerichte professionals zullen hun (oorspronkelijke) liefde voor hun vak in de geschetste aanpak herkennen. In het verlengde van de analyses en beschrijvingen wordt een presentie-theorie ontwikkeld met voluit aandacht voor zulke vraagstukken als wat het betekent om arm en sociaal overbodig te zijn, hoe men kan aansluiten bij de leefwereld van armen en hoe men betrokkenheid gestalte geeft.

  • Baart, A. en F. Vosman (2003). Present; Uitgeverij Lemma; ISBN: 90-5931-177-9
    Wie het alledaagse leven deelt van mensen in achterstandsbuurten – al dan niet als buurtpastor – hoort en verzamelt even alledaagse verhalen. Daarin gebeurt weinig interessants en zijn diepere betekenissen ver te zoeken. Althans, zo lijkt het. Maar is dit ook zo? Het tegendeel blijkt het geval voor wie de moeite neemt dergelijke verhalen nauwgezet te analyseren. En dat is precies wat er in dit boek gebeurt: met heel verschillende methoden worden prachtige en ontroerende fragmenten uit de dagboeken van twee buurtpastores gelezen en theologisch geduid, zonder dat daarmee het laatste woord is gesproken. Dit boek sluit aan bij eerdere publicaties over de presentiebenadering en is daarom een must voor wie in die presentiebeoefening is geïnteresseerd. Het is bijzonder stimulerend voor wie (buurt)pastoraat theologisch wil interpreteren, maar zeker ook relevant voor reguliere, mensgerichte beroepskrachten en sociale wetenschappers.

  • Bosch, E. 5e druk (versch. 1998). Bejegening in de zorg: respectvol omgaan met cliënten Baarn: Nelissen; ISBN: 90 244 140 91
    In dit boek wordt, met voor de verschillende sectoren van zorg herkenbare voorbeelden, ingegaan op de professionele wijze waarop hulpverleners cliënten en patiënten kunnen bejegenen. Mensen in verzorging- en verpleeghuizen, ziekenhuizen, de psychiatrie, thuiszorg, jeugdhulpverlening, mensen met een verstandelijke en/of lichamelijke handicap zijn zeer afhankelijk van de wijze waarop hulpverleners hen tegemoettreden, bejegenen. Die bejegening vraagt om een heldere, breed gedragen, goed onderbouwde en bewuste visie. De visie komt tot uitdrukking in iemands attitude. In deze attitude speelt de kritische zelfreflectie de belangrijkste rol; zelfkennis, scherp kijken naar jezelf, gaat aan alles vooraf. Respectvolle bejegening is een kwaliteitsinstrument. Het boek is geschikt voor medewerkers in alle zorgsectoren. Studenten mbo en hbo wordt een kader aangeboden; discussies en opdrachten maken dit praktische boek goed bespreekbaar. Voor organisaties en instellingen is dit boek bruikbaar om hun visie te toetsen: bejegening als kwaliteitsinstrument.

  • Dam, C. van, P. Vlaar, M. van Hattum, R. Broeken (2005) Klaar voor de toekomst; Een nieuwe beroepenstructuur voor de branches welzijn en maatschappelijke dienstverlening, gehandicaptenzorg, jeugdzorg en kinderopvang;
    NIZW Beroepsontwikkeling; ISBN: 9059573366; (ga voor download naar de pagina Download algemeen)
    Beroepskrachten in zorg en welzijn hebben een boeiend vak. Zij zijn het, die de kwaliteit van de dienstverlening waarmaken in hun dagelijkse contact met cliënten, vrijwilligers en burgers. Hun basiskennis en methodische vaardigheden verwerven zij in hun opleiding. Maar de belangrijkste competenties ontwikkelen beroepskrachten al werkende. Opvallend is dat steeds meer competenties van beroepsgroepen in zorg en welzijn gemeenschappelijk zijn. Zoals op een actieve en toegankelijke wijze contact leggen, en de situatie en vraag van de cliënt in beeld brengen. Elke beroepskracht heeft naast de gemeenschappelijke competenties een aantal specifieke competenties. Die zijn toegesneden op de doelgroep, de context waarin het werk plaatsvindt, de kenmerken van de cliënten met wie hij werkt en de toepassing van vakkennis en methodiek. De vakbonden en werkgeversorganisaties in de branches kinderopvang, welzijn en maatschappelijke dienstverlening, jeugdzorg en gehandicaptenzorg hebben NIZW Beroepsontwikkeling in beeld laten brengen wat beroepskrachten moeten kunnen om hun werk voor cliënten, vrijwilligers en burgers nu en in de nabije toekomst goed te doen. De beroepen en beroepsvarianten zijn in hun onderlinge samenhang beschreven. Deze vernieuwde beroepenstructuur is aangeboden aan het middelbaar en hoger beroepsonderwijs om als basis te dienen voor de inrichting van beroepsopleidingen. In de komende jaren zullen de gezamenlijke partijen de beroepenstructuur inzetten als instrument bij de voortgaande professionalisering van de dienstverlening in zorg en welzijn. Om de beroepenstructuur en de bijbehorende profielen op te stellen, hebben de volgende partijen intensief met elkaar samengewerkt: ABVAKABO FNV, CNV Publieke Zaak, de MOgroep, de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland, de OVDB, de BVE Raad en het sectoraal adviescollege HSAO van de HBO-Raad.

  • Hoogerheide, H. en A. de Jongh (2008) Wie zorgt er straks voor mij? Portretten van verzorgenden Uitgeverij Kavanah; ISBN: 978-905740-078-0
    Een boek met persoonlijke verhalen van verzorgenden in de ouderenzorg. Die vinden dat ze een prachtig beroep uitoefenen, tenminste zolang ze werkelijk iets voor hun cliënten kunnen betekenen. Dat schiet er steeds meer bij in en daar voelen ze zich in toenemende mate onbehaaglijk onder. Het beroep is in rap tempo bezig zijn aantrekkelijkheid te verliezen. Aan de basis van de verhalen staan vele gesprekken met verzorgenden. Het boek ademt de sfeer van deze gesprekken: hartelijk, openhartig en hartveroverend. De verhalen maken de lezer duidelijk waar het in de zorg om zou moeten gaan: om menswaardigheid en lotsverbondenheid, om het besef dat ieder mens kwetsbaar is, om toewijding en barmhartigheid, om ontmoetingen tussen mensen. Opdat verzorgenden en de mensen die aan hun zorgen zijn toevertrouwd dagelijks zinvolle bladzijden kunnen toevoegen aan het boek van hun leven.

  • Jansen, M.G.M.J. (2004) Presentie & Prestatie; sleutelbegrippen in een verpleegethiek (proefschrift) Utrecht, uitgegeven in eigen beheer; ISBN: 90 6464 965 0.
    Hoe verhoudt zich dat wat een verpleegkundige professioneel geacht wordt te doen tot de zorgbehoeften die patiënten kenbaar maken? Achter deze vraag gaat het kernprobleem schuil dat aan deze studie ten grondslag ligt. De gangbare gezondheidszorgethiek is onvoldoende in staat dat probleem adequaat tegemoet te treden, omdat zij de verpleegkundige beroepspraktijk onvoldoende in beeld heeft. Verpleegethiek heeft primair te maken met de dagelijkse zorg. Die beweegt zich voortdurend in en tussen drie samenhangende dimensies die evenzovele spanningsvelden vertegenwoordigen. In een heuristisch model laten deze drie dimensies zich schetsen als een drievoudig gelaagde kubus die de drie niveaus van de beroepsuitoefening vertegenwoordigen. Hierop werken als het ware twee krachtenvelden in. Ten eerste is dat een epistemologisch krachtenveld, ten tweede een ethisch krachtenveld.
    In vier hoofdstukken komen achtereenvolgens aan de orde: de huidige status van de verpleegethiek, de elementen die de morele complexiteit van de beroepspraktijk en de wijsgerige reflectie van Andries Baart op presentie en van Paul Ricoeur op identiteit en morele aansprakelijkheid. Dit alles voert tot de conclusie dat Baarts’ notie van presentie noodzakelijkerwijs moet worden aangevuld met de notie prestatie om de twee basisconcepten van een verpleegethiek te typeren.

  • Karssing, E. (2006) Integriteit in de beroepspraktijk; Uitgeverij Van Gorcum; ISBN: 9023241746
    Integriteit staat volop in de belangstelling. Er worden symposia over integriteit georganiseerd, beroepsbeoefenaren worden steeds vaker uitgenodigd voor workshops of trainingen rond het thema en menig organisatie beschikt inmiddels over een code waarin integriteit wordt genoemd als een van de belangrijkste basiswaarden. Volgens sommigen is al die aandacht schromelijk overdreven of zelfs schadelijk – het alsmaar hameren op integriteit zou leiden tot vertraging van besluitvormingsprocessen, verlies aan kwaliteit en een toename van overbodige regels en procedures. In 'Integriteit in de beroepspraktijk' toont Edgar Karssing overtuigend aan dat deze kritiek onterecht is. Weliswaar valt er het een en ander aan te merken op de manier waarop met het thema integriteit wordt omgegaan, maar dat is het gevolg van een te beperkt begrip van integriteit en een verkeerde aanpak om integriteit in de beroepspraktijk te bevorderen. Om die reden pleit Karssing voor een nieuwe, positieve visie op integriteit en levert hij meteen een belangrijke bijdrage aan de totstandkoming daarvan. 'Integriteit in de beroepspraktijk' is een prikkelend boek, dat de lezer aan de hand van vele praktijkvoorbeelden, citaten en stellingen aan het denken zet over wat integriteit eigenlijk precies inhoudt en hoe dat vertaald kan worden naar de dagelijkse praktijk. Voor iedereen die beroepshalve met integriteitskwesties te maken heeft of daarin geïnteresseerd is, vormt het een onmisbare inspiratiebron.

  • Kooij, C. van der (2004). Een glimlach in het voorbijgaan; De ervarings- en belevingswereld van verzorgenden in zingevend perspectief; Apeldoorn, Uitgeverij www.zorgtalentproducties.nl; ISBN: 9789080916517
    Een glimlach in het voorbijgaan is een boek dat over het werk van verzorgenden gaat. Voor de meeste mensen is afhankelijkheid een schrikbeeld. Verzorgenden die de gevoelsmatige en relationele kanten van hun werk bewust hanteren zijn beter in staat om heel persoonlijk af te stemmen op de mensen die zij verzorgen. Betrokkenheid en creativiteit gaan hand in hand. Het is een boek met een hoog praktijkgehalte dat duidelijk maakt met welke vragen verzorgenden in hun werk te maken hebben. Het gaat om vragen als: “Wat doe ik als ik verzorg, wat gebeurt er als ik contact maak, met de ander, met mezelf? Hoe kan ik weten of ik het beste doe wat mogelijk is? In hoeverre mag ik mijzelf zijn als ik verzorg?”.

  • Musschenga, B. (2004) Integriteit; over de eenheid en heelheid van de persoon
    Uitgeverij Lemma; ISBN: 90-5931-283-x
    In onze samenleving wordt van ambtenaren, politici, professionals maar ook van mensen buiten een beroep of rol verwacht dat ze integer zijn en zich integer gedragen. Maar wat houdt integriteit nu eigenlijk in? Wanneer is iemand echt integer? Waarom is integriteit zo belangrijk? Dit boek gaat in op bovengenoemde vragen. Het boek onderscheidt zich van andere publicaties over dit onderwerp doordat het zich niet beperkt tot normatieve kwesties in een of meer praktijkvelden maar een omvattende theorie biedt. De auteur legt uit hoe de integriteit van een mens zich tot diens identiteit verhoudt, verheldert wat er nieuw is aan het hedendaagse begrip van integriteit en waardoor het zo populair is en laat zien hoe integriteit zich verhoudt tot begrippen als het geweten, authenticiteit, loyaliteit en vertrouwen. Integriteit is bedoeld voor wetenschappers en studenten filosofie, pedagogie, psychologie, rechten, bestuurskunde en economie. Het is tevens interessant voor bestuurders, beleidsmakers en anderen die hun inzicht in de aard en achtergronden van integriteitsproblemen willen verdiepen.

  • Raad Volksgezondheid & Zorg (2007) Vertrouwen in de arts; Een advies; ISBN-13: 978-90-5732-180-1; (ga voor download naar de pagina Download algemeen)
    De patiënt moet zich met een gerust hart aan de arts kunnen toevertrouwen, juist in levensbedreigende situaties. Dat is een publiek goed, dat we moeten beschermen. Maar kunnen we er wel op blijven vertrouwen dat de dokter voor ons kan doen wat nodig is? Deze vraag is actueel, omdat in het nieuwe zorgstelsel andere - zakelijke - belangen van zorginstellingen, verzekeraars en zorgverleners een prominentere plaats gaan innemen. Zoveel is zeker: voor de Nederlandse arts komt de patiënt op de eerste plaats. Vakkennis en –kunde, integriteit, verantwoording afleggen aan zijn patiënt en handelen overeenkomstig de professionele standaard zijn voor hem belangrijk. Hij wil zijn kennis en kunde voor zijn patiënten kunnen inzetten. En daarom wil hij zelf kunnen beslissen over de diagnose en behandeling van zijn patiënten. Vakinhoudelijke autonomie noemen we dat. Maar hoe autonoom is de arts nog? De patiënt heeft zijn eigen inbreng. De arts moet zich aan protocollen houden. Niet alles is financieel mogelijk. De arts werkt steeds meer in teamverband en hij moet anderen kunnen uitleggen wat hij doet. Dus: hoezo autonoom?

  • Tenwolde, H. en M. Houtlosser (2007) Met alle respect: leerboek verpleegethiek Baarn: HB Uitgevers; ISBN: 9055743518
    Verpleegkundigen en verzorgenden komen regelmatig voor ethische vragen te staan. Het hoort bij hun dagelijkse werk daarin keuzes te maken (bewust of onbewust). Mag je liegen om bestwil? Mag je medicijnen toedienen zonder dat de patiënt het merkt? Hoe ver mag zachte drang gaan bij een onwillige patiënt? Er zijn nog zwaardere vragen, bijvoorbeeld over het staken van behandeling, over langdurige dwangmaatregelen. Dit boek helpt bij het overleg en de besluitvorming over zulke vragen. Het biedt uitleg, aanwijzingen, oefeningen en stof tot nadenken; maar bovenal om daar zelf iets mee toe doen. Met talloze voorbeelden wordt de lezer gestimuleerd tot redeneren en kiezen in allerlei morele dilemma's bij verpleging en verzorging.

  • Verkerk, M. A.; M. de Bree; F. Jaspers (2004) Visies op professioneel gedrag; Meer nadruk leggen op reflectie en verantwoording;
    in: Medisch Contact (59) nr. 51 pp. 2035 - 2037
    In de opleiding tot medisch specialist is ‘professionaliteit’ een competentiegebied. Maar wat wordt daaronder verstaan? De gangbare opvattingen gaan te veel voorbij aan de medische praktijk van alledag.

naar boven  Δ